domenica 18 settembre 2011

Disa shenjtorë me origjinë shqiptare

Në një varr monumental zbuluar në Durrës pranë kuotës 98 kemi gjetur në pjesën e brendëshme të varrit, të suvatuar, një afresk me shenjën simbolike të krizmas të përdorur nga të krishterët e herëshëm të Durrësit. Dihet që në shekullin e I të erës sonë, vet apostulli Pal ka udhëtuar në Shqipëri (Letër romakëve 15-19) dhe ka apostoluar ungjijtë me popullin ilir, kurse një nga pasuesit e tij,Titi, vërtetohet që ka apostolluar në Dalmaci.

Më 4 qershor të vitit 110 në Durrës martirizohet Shën Asti, një figurë madhore e krishtërimit të hershëm, i shënuar në martirologjinë romake dhe i afreskuar në pikturat e shekullit të XIII në kishën e Rubikut.

ShenAsti

Shën Asti

Shën Asti është një figurë kaq e rëndësishëme në krishtërimin shqiptar sa që gjatë kohës që studiova në Dumbarton Oaks në Uashington D.C. gjeta një libër të botuar në shek. XVIII me poezi dhe epigrame në greqisht kushtuar Shën Astit. Një arkeolog anglez në një letër të dërguar në adresën time para tre vjetësh, bën një hipotezë shkencore për kapelën e vogël bizantine të amfiteatrit të Durrësit që sipas tij i kushtohet kultit të Shën Astit.

Mozaiku i kapelës së  amfiteatrit të Durrësit

Mozaiku i kapelës së amfiteatrit të Durrësit

Mund të them që katalogu i shenjtorëve shqiptarë është shumë interesant dhe unë po bëj të njohur për publikun një listë emrash që ndodhet sot në kishën e Shën Gjergjit, në Boston të Amerikës, fryt i studimit shkencor historik të Fan S. Nolit.

1- Danaski Martir, ka jetuar dhe është martirizuar në shekullin e II në Vlorë. Festa e tij është më 16 janar.

2 – Shën Nikoni dhe 199 shokët e tij, martirë të Ilirisë masakruar në shekullin IV, festa e tyre është më 23 mars.

3 – Shën Eleutheri, peshkopi i Ilirisë nënën e të cilit, Authinë e kishte mësuar vetë Shën Pali, festa më 15 dhjetor.

4 – Shën Flori dhe Lauri gurëgdhendës dhe martirë të shekullit të III, festa 18 gusht.

5 – Kostantini i Madh, perandori dhe zyrtaruesi i krishtërimit, festa më 21 maj.

6 – Shën Nikodini i Pojanit, martir ikonodul i Shqipërisë në mesjetë, festa më 4 prill.

7 – Shën Urbani, Papë i Romës, një ilir i martirizuar më 230, festa më 25 maj.

8 – Shën Euseb Jeronimi, përkthyes i Biblës për herë të parë në latinisht njohur me emrin Vulgata, në shekullin e IV, festa më 15 qershor.

9 – Jan Kukuzeli, lindur në Durrës dhe vdekur në Athos, këngëtar dhe muzikant gjenial i shekullit XII, festa më 1 tetor.

10 – Shën Pjetri i Korçës, shenjtor dhe murg i mesjetës, festa më 5 qershor.

11 – Shën Angjelina e Shqipërisë, murgeshë në vijë gjenealogjike nga shtëpia e Gjergj Kastriot Skënderbeut e shekullit të XV, festa më 10 dhjetor.

12 – Shën Kristo, Kopshtari i martirizuar më 1572, festa më 12 shkurt.

13 – Nikor Argjiroti, murg shqiptar i vdekur në Athos në shekullin XVII.

14 – Shën Gjon Rrobaqepësi, martir shqiptar vdekur më 1526, festa më 18 prill.

Një nga rafigurimet të një ikone me përmasa 70x43 cm, të shën Angjelinës shqiptare ndodhet sot në Kosovë. Kulti i Angjelinës shqiptare, është një kult që ka vazhduar për pesë shekuj dhe ka depërtuar edhe tek serbët. Është tepër kuptimplotë fakti që serbët këtë shenjtore e quajnë Albanskaja.

Duhet të përmend një fakt që në kishën e Aleksandrit në qendrën e Sofies (Bullgari), kam parë me syt e mij afreskun e Shën Nikodinit, shenjtor shqiptar, gjë që e cilësonte edhe mbishkrimi greqisht i afreskut. Në manastirin e Ardenicës piktorët vëllezër Zografi në shekullin e XVIII kanë afreskuar portretin e muzikantit gjenial nga Durrësi të shek. Të XII Jan Kukuzeli. Në vitet 70 të shekullit të shkuar gjatë kërkimeve të mija si studjues në qytetin e Shkodrës, në familjen Suma kam gjetur një portret laik të Gonxhe Bojaxhiut, përpara misionit të saj që e bëri atë një emër botëror dhe fituese të çmimit nobel, portret që unë e kam botuar që më 1978 në gazetën “Bashkimi”, kur ishte një herezi e vërtetë që të botoje figurën e Nënë Terezës. Në shumë mozaike dhe afreske, sidomos në kodikët e pabotuar të Vatikanin, por edhe në kodikët që gjenden në Bibliotekën Nacionale të Prisit, si dhe në qendrat bizantologjike të Londrës dhe Uashingtonit, janë shumë portrete që lidhen me shenjtorët shqiptarë që kanë dhënë kontributin e tyre të pamohueshëm në më shumë se 2000 vjet krishtërim.

Marrë nga libri Mes Laokontit dhe Krishtit, i autorit Moikom Zeqo.

Link versioni italisht: Alcuni santi di origine albanese

domenica 11 settembre 2011

Pellazgjishtja “Zot” (për “Zeus”) në disa mbishkrime të mijëvjeçarit të I-rë p.e.s., dhe përkimi i plotë me shqipen

Në nëntor të vitit 1961, 10 kilometra në veri të Prevezës (Nikopolit të dikurshëm), pranë fshatit Mihalici – te varrezat e një qyteti të lashtë thesprot ende pa emër (mbase Berenikës, themeluar prej Pirro Molosit), - u gjurmua një mbishkrim i shekujve V-IV p.e.s., ku lexohet emri DIOZOTOS.

Më parë, përbri katundit Gurana, rrethinë e Pandosisë thesprote, 30 km në jug të Dodonës, qe diktuar një tjetër mbishkrim po me antroponimin DIOZOTOS, i cili datohet si i shekullit IV (360-365 p.e.s.).

Edhe më herët, nga gjysma e dytë e shekullit të XIX, qe bërë i njohur një mbishkrim i shekullit të VI p.e.s., pikërisht nënshkrimi mbi një enë qeramike, i piktorit pellazg THEOZOTO, me emër në botën antike, prej zanafille ndoshta prej Boiotia (Mesapia) pellazge. Këtij piktori me nam grekët i kishin ngjitur epitetin ”metek” (i huaj, johelen) për t’i mbuluar me kaq prejardhjen e vërtetë, sipas gjasave pellazge.

Vazo me skena baritore e nënshkruar nga Theozoti (shek. i VI p.e.s., Museu i Luvrit). Poshtë vazos riprodhohet e plotë skena baritore.

Vazo me skena baritore e nënshkruar nga Theozoti (shek. i VI p.e.s., Muzeu i Luvrit). Poshtë vazos riprodhohet e plotë skena baritore.

Nënshkrimi i kryemjeshtrit pellazg, pa S-në helene

Nënshkrimi i kryemjeshtrit pellazg, pa S-në helene

Prania e trefishtë, pra aspak rastësore , e fjalës “ZOT” në këto mbishkrime, çuditërisht(?!) ka mbetur deri më sot e pa vënë re, e pashpjeguar, pra shkencërisht e pashfrytëzuar.

Antroponimet pellazgo-thesprote DIOSZOTOS apo DIOZOTOS – fjalë për fjalë “[njëri] i Zeusit, i Zotitdhe emri THEOZOT/S/ - “[njëri] i Perëndisë i Zotit – janë dysorë (dublete) të helenishtes ZEUS-DIOS, THEÓ[S] dhe pellazgjishtes ZOT, pra njëherazi “bilingius”. U përngjasin kështu tipit të dysorëve , vrojtuar mprehtësisht nga helenisti ynë Spiro Konda, si “MALOROS”, “MALEIAON ORO” dhe GURO-PETRA”, “GURAS PETRAS” që ndeshen tek Homeri.

Kësodore dëshmohet se 26 shekuj më parë, edhe në mjetin e përbashkët të komunikimit për mbarë Evropën dhe Mesdheun, në helenishten e shkruar, sikurse me emrat e muajve depërtoi pellazgjishtja me teonimin e stërlashtë ZOT. Te këto tri mbishkrime, më se dymijëvjeçare, rrokjet si të thuash, me dorë, vijimësia e paprekur e fjalës pellazge ZOT, deri në shqipen e sotme. Pra ato mund të konsiderohen si dokumentete e para të shqipes së shkruar.

Meriton të shënohet se mbi fotografinë e një ene qeramike të rrëmuar në Taranto dhe të vendosur në muzeun e Beneventos (mjerisht vetë vazoja u zhduk nga një bombardim gjatë luftës së II-të botërore), bie në sy emërtimi BASILEUS PYRRO (shek. III p.e.s.), - sikurse tek antroponimi THEOZOTO (shek. VI p.e.s.) – pra, të dy emrat i hasim pa mbaresën S , e cila është e domosdoshme në greqishten e vjetër, po ashtu sikurëse tek mbishkrimi i dytë midis DIO dhe ZOT , ku përsëri nuk e hasim mbaresën S.

Gjithësesi këtë “lajthitje” gjuhësore dëshmojnë tërthorazi se autorët epirotë të mbishkrimeve nuk e kishin kurësesi helenishten gjuhë amtare dhe se ata shkruanin sipas një gjuhe tjetër, të rrënjosur tek ta: pellazgjishtes.

Këto tri dokumente epigrafie, të pazbërthyeshme kursesi nëpërmjet helenishtes, ngërthejnë një vlerë historiko-gjuhësore të jashtëzakonëshme, sepse janë dokumente autentikë të lashtësisë, që si të tillë shërbejnë për të konfirmuar katërcipërisht atë çka hasim dendur në burimet tona gojore të lashta. Pikërisht në disa gojëdhëna arbërore, të botuara që më 1875, mbreti i perëndive në Dodonë e anepërqarkë, shekuj para helenëve, është thirrur vetëm e vetëm ZOT.

Dokumenti lab, i mbështetur mbi traditën vendëse dhe i shtypur mbi 100 vjet më parë (1875) saktëson kthjelltazi:

“[…] Zoti,… sipas besimeve të epirotëve, u lind jo në Dodonë, në pallatet e t’et, Kronit, por në “Palavli”, ku qe një stan i Kronit, dhe u ndihmua të arratisej nëpërmjet limanit të Sarandës, dhe u dërgua në Kretë, ku u rrit e mbretëroi […].

[…] Jo larg kështjellës së Kronit një fshat i quajtur “Palavlia e Zotit” […].

[…] Këtu erdhi Rea dhe e lindi fshehurazi Zotin dhe ia lehtësoi ikjen për në Kretë. Pastaj Zoti shkoi në Azi dhe arriti gjer në Indi […].

Besoj se komentet e mëtejëshme janë të panevojëshme.

Marrë nga libri Pellazgët: origjina jonë e mohuar i autorit Dhimitri Pilika

Link versioni italisht: La parola pelasgica “Zot” (che significa “Zeus”) in alcune iscrizioni del I secolo a. C. e la sua totale corrispondenza con la lingua albanese.

lunedì 5 settembre 2011

“Bujar si një Bojaxhiu”: Origjina e Nënë Terezës

Nga Adele Pellitteri

Që Nënë Tereza është një nga gratë më të shkëlqyera të shekullit të fundit, sa që është personi i parë në botë jo politikan që i është dedikuar një pullë poste, është e ditur nga të gjithë; por ajo që ndoshta nuk njihet shumë është që Anjeza Bojaxhiu ka lindur në Shkup, në një qytet shqiptar. Kjo grua është motiv krenarie për popullin shqiptar dhe jo vetëm sepse ajo është një vigane, por sepse gjithshka fillon në familjen e saj.

Mbasi mbaron së lexuari librin e Cristina Siccardi, “Madre Teresa. Tutto iniziò nella mia terra”, (Nënë Tereza. Gjithshka filloi në tokën time), del qartë se sa e rëndësishëme është një familje që mëson vlera të vërteta dhe që nuk humb kohë me fjalë të shumta, por që i jep më shumë rëndësi jetës së përditëshme. Duke bërë të mirën çdo ditë. Jo vetëm me fjalë por me fakte konkrete.

Nënë Tereza. Gjithshka filloi në tokën time Cristina Siccardi

Familja Bojaxhiu kishte një mirëqënie ekonomike falë tregëtisë që bënin. Por në atë familje që të gjithë ishin të ndërgjegjëshëm që mirëqënia është boshe kur nuk ndahet me njeri. Mikpritja ishte një nga rregullat e shtëpisë. Çdo ditë në shtëpinë e tyre vinte të paktën një person i cili kishte nevojë ose thjesht një person që nuk kishte njeri dhe ishte i vetmuar. Babai i Nënë Terezës, i cili u nda nga jeta përpara kohe, i thoshte gjithmonë vajzave të tija që të mos pranonin kurrë kafshatën që nuk ndahej me të tjerët, duke ndëshkuar kështu egoizmin si një sëmundje shpirtërore që nuk e lejon njeriun që të ndajë me të tjerët. Jo vetëm fjalë, por edhe një herë e më shumë fakte.

Vendi në të cilin këto fakte ndodhin nuk është i parëndësishëm. Shqipëria ka qenë një tokë e goditur nga shumë tragjedi e shtypje, për këtë motiv populli i kësaj toke ka treguar gjithmonë një ndjenjë të fortë solidariteti. Por i gjithë solidariteti i popullit shqiptar, edhe pse ka arritur maja të larta, nuk mjafton për të shpjeguar madhështinë e familjes Bojaxhiu; është dashuria për Zotin që akoma më mirë se gjithëshka shpjegon vlerën e madhe të kësaj mëshire të pafund. Në librin e gazetares Cristina Siccardi, Agi Bojaxhiu Guttadauro, e vetmja mbesë e Nënë Terezes e martuar me një siçilian, tregon që në Shkup akoma edhe sot thuhet “je bujar si një Bojaxhiu” që tashmë është bërë një zemërgjerësi gati mitike për të gjithë.

Është akoma edhe një herë fati që një përfaqësuere e popullit shqiptar, që ka lindur në një tokë plot me konflikte, ofron madhështinë e saj për të mirën e të gjithëve. Nënë Tereza është bijë e familjes Bojaxhiu, është bijë e popullit shqiptar që me shumë shpirtmadhësi ka kontribuar që ti dhurojë botës një grua që ka ditur të vërë dorën e saj në dorën e Krishtit dhe të shikojë më tej.

Përktheu nga italishtja Elton Varfi

Link versioni italisht: “Generoso come un Bojaxhiu”: Le origini di Madre Teresa